Nytt liv til nordfjordmønsteret!

Ein liten gladsak eg fekk i inboksen min som eg må dele med folket 🙂

Nordfjordmønsteret lev vidare i nye strikkeplagg.

Skal sei det er kjekt når innlegg her på bloggen inspirerar so pass at nokon hiv seg over strikkepinnane. Det var Ragnhild Heggen Oksholen ute frå Polljen som tok til på produksjonen.

Ragnhild har strikka to ulike variantar, eine paret har kolleroser medan det andre har andreaskrossar i stolpemønsteret. Varianten med andreaskrossar er den Husfliden i Bergen gav ut eit mønster på. Mønsteret med kolleroser er den mønstertypen som truleg kjem frå Hyen.

mars2015 handarbeid 021
Sokkeparet til venstre har kolleroser i stolpemønsteret. Det er mønsteret som nesten utelukkande kjem i frå Hyen. Sokkeparet til høgre har andreaskrossar i stolpemønsteret. Det er likt frå ei mønsteroppskrift som husfliden har gitt ut. Foto: Ragnhild Heggen Oksholen
mai2015 006
Reknar med at sokkane kjem godt med denna sommaren. Foto: Ragnhild Heggen Oksholen

Ragnhild Heggen Oksholen har lenge spesialisert seg på Kattefotmønsteret som er ein anna variant av nordfjordmønsteret.

86129ce06c502bbf1d11e2b66cfd3eca

Eg har studert fleire år saman med dottera til Ragnhild. Vi to vart tilvist lesesalsplass på ein heller kjølig lesesal. Der var det berre ull som gjaldt vinterstid og det var ikkje fritt for at eg slang nokre grøne misunnelege blikk bort på dei flott ornamenterte ullsokkane til ho Siri. Det var sokka det! Det vart ikkje betre då ho viste meg matchande genser og hue i tillegg.

11063069_10155411216615096_753681989_n
Tidenes ski-antrekk!!
11047116_10155411216610096_1648632917_n
Jammen har ho ikkje vottar også!

Til slutt må legg eg ved eit par sokkeflotte gutar frå farne tider.

SFFf-1989091.0F 095
SFFf-1989091.0F 095

Bilete er henta frå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane sin flickr konto:  https://www.flickr.com/photos/fylkesarkiv/

Advertisements

Nordfjordmønster eller hyemønster?

Siste veka i februar fekk Fjordhistorikaren prøvd seg på noko nytt! Eg har vore det faglege påfyllet på Bygdekvinnene sin temakveld! Ein temakveld om ingenting mindre enn lokale strikkemønster frå Nordfjord. Det vart ein kjekk kveld og Fjordhistorikaren har fått god hjelp til eit nytt prosjekt om heilt lokale strikkemønster frå Hyen. Prosjektet har berre så vidt starta, men det er jo kjekt å fortelje litt om kva eg driv med!

 

februar 2015 068 2
Ei moderne utgåve av Nordfjordmønsteret strikka av Gunhild moster truleg ein gong på 70-talet. Foto: Vegard Søhoel

 

Ny lærdom på temakveld!

Eg lærte mykje nytt fram mot temakvelden. For det første ligg det forbausande mykje tid bak ein halvtime med uanstrengt prat om eit tema. Informasjon må innhentast og kryss-sjekkast, bilete må samlast inn (personleg syns eg bilete ofte er det viktigaste) og til slutt skal alt setjast saman i nøye planlagt rekkefølgje. Jau timane flaug!

Men då kvelden kom følte eg meg godt forberedt!

 

021
Lydhøyre publikumarar på temakvelden. Foto: Vegard Søhoel.

Stolpemønster frå Nordfjord

Fleire bygder og landsdelar har eigne strikkemønster. Selbuvotten er ein folkefavoritt og fanajakka er kjempe populær i dag. Det eg ikkje var klar over var at Nordfjord også hadde sitt eige mønster. Mønsteret er strikka i stolper, med mørk tråd på kvit bakgrunn.

NFM.0000-01635
Nordfjordtrøye frå Nordfjord Folkemuseum sine samlingar.

 

I 1993 vart det gjennomført ei større gransking av Nordfjordmønsteret. Det er fleire eksemplar av mønsteret i Nordfjord folkemuseum sine samlingar. I tillegg vart det sendt ut fleire førespurnadar i lokalavisene om nokon hadde gamle strikketrøyer liggande. Dei fekk litt respons men ikkje så mykje dei hadde håpa på. Det var  eit forholdsvis lite materiale dei hadde å undersøke. Likevel var det nok til ein lengre artikkel i Årbok for Nordfjord 1993.

No har det seg slik at det ikkje finst så mykje gamalt strikk att rundt om. Flotte strikkeplagg vart ofte først nytta som stasplagg. Då dei vart utslitte vart dei ned gradert til kvardagsplagg. Då plagget var redusert til nokre ubrukelige filler vart dei ofte sendt inn til shoddy fabrikkar. Ein shoddyfabrikk tok i mot gamalt strikk, reiv det opp og brukte det på nytt. For eksempel som fyll i dyner og madrassar.

NFM.1988-00379
Ei godt brukt trøye. Foto: Nordfjord Folkemuseum.

 

 Ulike variantar av mønsteret

Ut i frå dei innsamla trøyene og gamle bilete, la dei merke til at det fanst fleire ulike variantar av mønsteret. For ordens skuld vart dei delt inn i fire undergrupper. Ein grundig gjennomgang av dei fire ulike undergruppene kan bli tørre saker, så vi går ikkje inn på det i dag.

Det som er interessant for oss er at alle trøyene frå Hyen høyrer til same undergruppa. Strikketrøyene frå Hyen var alle i undergruppe 3. I artikkelen frå 1993 hadde dei fem eksemplar i denne gruppa. Fire eksemplar var frå Hyen og eit eksemplar frå Eikenes ytterst i Hyefjorden. Dette var spennande! Og meir spennande vart det når bygdekvinnene kunne fortelje om fleire eksemplar rundt om på gardane.

036
Det blir spanande å sjå nærare på desse eksemplara! Foto: Annette Langedal Holme.

 

 

Har vi eit eige hyemønster? 

Før temakvelden var omme hadde eg fått sett tre eksemplar av nordfjordmønsteret som dei ikkje visste om i 1993. Eg fekk også vite om i alle fall to eksemplar til. To av dei tre trøyene eg fekk sjå høyrde til undergruppe 3. Kan vi for alvor snakke om eit hyemønster? dette må undersøkast vidare.

033
Foto: Annette Langeda Holme.

 

Stampa frå Gjengedalen på digitaltfortalt.no

Har du høyrt om ei stampe før? Det hadde ikkje eg! Likevel har det stått ei i omlag kvar einaste grend. Eg har laga ei digital forteljing om ei stampe som stod i Gjengedalen. Sjå nærare på den om du er interessert!

Stampa frå Gjengedalen

Den digitale forteljinga har eg laga for nettstaden Digitaltfortalt.no. For alle som er interessert i lokal natur, kultur og/eller historie er digitalt fortalt ei nettside med mange gullkorn. Og det kjekkaste av alt er at ein kan legge ut sine eigne historier! Det er mange rundt om som sit på interessante forteljingar som ikkje får komme fram. Då kan nettopp ein slik nettstad vere den rette plassen å starte.

image_gallery

 

Digitalt Fortalt

Det fins ulike måtar å lage ei digital forteljing på. Nokon skriv tekst og legg ved bilete, nokon les inn på lydband, medan andre rett og slett lagar ein film. Alt er lov. Og det vigtigaste: det er lov for alle!

Eg var så heldig at eg fekk dra på kurs i regi av Fylkeskommunen i Sogn og Fjordane og Kulturrådet (takk jobben!). Der fekk eg opplæring i å produsere tekstar fylt med spaning og dramatikk til tross for at temaet gjerne var knusktørt. Eg fekk også litt innblikk i å klippe saman lyd og bilete til ei digital forteljing. Det var mykje nytt å lære, men jammen var det kjekt når eg fekk det til!

bilde
Det var ein heilt ny måte å tenke historieformidling på!

Eg bestemte meg for å skrive om stampa i frå Gjengedalen i Hyen. I dag står den på Nordfjord Folkemuseum. Årsaka til at eg ville løfte fram nettopp dette bygget på museet (det er altså 44 antikvariske bygg å velje mellom), er att eg for eit år sidan aldri hadde høyrt om ei stampe. Eg hadde rett og slett ikkje peiling på kva dette muskedunderet av eit byggverk gjorde.  Då er sjølvsagt min konklusjon at stampa bør løftast fram på ny!

Stampa foto ingrid berger (3)
Stampa restaurert på Nordfjord Folkemuseum. Foto av Ingrid Berger.

Det gjorde jo heller ingenting att stampa kom i frå fagre Hyen!

Eg har vore i kontakt med min trufaste informant på aldersheimen og undersøkt litt meir om stamper andre plassar i Hyen. Den som søker skal finne. Eg må berre ordne informasjonen litt betre før eg kan legge den ut.