Stølsliv blant tusser, troll og ikkje minst huldra!

Alt snakk om troll og andre underjordiske vesen blir i dag blir sjølvsagt rekna for overtru. Sjølv om menneske alltid er på leit etter noko naturen ikkje kan forklare, er nok ikkje troll det vi har leita mest etter i moderne tid. Men eg likar troll og anna underjordisk krims krams og vil løfte dei fram i lyset att!

bilde (1)
Huldrestemning i Hyen.

Då eg var lita fortalde Bestemor meg at trolla var ute om natta men dei måtte passe seg for sola. Om sola traff dei, aprakk dei og vart til stein. Troll likte også å kaste kampesteinar ned fjellsider. Min konklusjon var derfor at trollbestanden i Hyen måtte vere ganske stor sidan det låg store kampesteinar i på lag kvar einaste bakke. Av og til trur eg litt på det framleis. Og er ein ute og går i fjellet dei rette dagane er det ikkje fritt for at ein forstår kvifor menneska trudde det var noko meir der ute. Og dei var nok redde. Det er ikkje uvanleg å finne kors eller andre symbol for vern, rissa inn i gjenstandar og dørgavlar på gamle støylar. Det var nok ikkje fritt for at budeiene tok eit ekstra Fadervår for å vere på den sikre sida når dei låge åleine i ei trong seng i eit lite sel på støylen.

bilde 2
Ikkje vanskeleg å innbille seg at trollet sit rett fram i skodda her. Heldigvis følgjer Altapaltapøne med!
bilde 1 (1)
Tåkelandskap på veg til Mjellemsstøylen i Hyen.

I 1997 vart det utarbeida ein forskingsrapport rundt seterdrift i Nordfjord av Jon Tvinnereim frå Høgskulen i Volda. I samband med den rapporten vart det samla inn materiale frå ei spørjeundersøking om seterlivet i Nordfjord. Det var desse svara frå budeier rundt om i heile regionen som var utgangspunktet for forskingsarbeidet. For alle som er interessert++ i gamle stølstradisjonar er denne boka eit må ha. Andre klarer seg sikkert heilt bra utan.

bilde (2)
Lesarglede mellom to mjuke permar.

Undersøkinga i 1997 fann ut at det først og fremst var huldra som hadde ein plass på støylen. Mange trudde at huldra flytte inn på selet når budeiene flytta ut. Så det var best å kome seg heim i tide. Det var vel ingen som var interessert i å dele 10km2 med ei huldre.

I tillegg til huldra, var det nok fleire vesen som lurte rundt støylshusa. På ein støyl på Solheim i Hyen har nok trolla vore langt framme i fantasien. Øvstebakken hadde nemlig støyl i Trollebotnen (eller trøllebøtnen på lokalt). Eg hadde i alle fall sett etter nye kampesteinar om morgonen vist eg var budeie i Trollbotnen.

bilde
Trollbotnskaret. Inngangen til Trollbotnen. Denne turen gjekk desverre ikkje ned til sjølve stølsvollane. Neste turmål blir heilt ned i botnen.

Støylen i Trollbotnen er ein gammal støyl. Den vart fråflytta i 1920, då brukarane flytta støylen sin nærare garden. Ingen kan vel klandre dei for det, sidan det tok godt og vel 2 timar å gå inn (den nye lokaliteten på Hogjen var berre ein time inn til). Eg har vore i prat med ei tidlegare budeie frå Hogjen, som fortalte at ho ofte måtte ned i Trollbotnen for å hente kyrne som gjekk der av gamal vane. Dei var tydligvis ikkje redde for trolla.

Budeia Målfrid hadde også eit bilete frå tida då det var drift i botnen. Gyda Martinsdatter Solheim (f.1894) var blant dei siste budeiene i Trollbotnen før dei flytta støylen.

bilde 1
Trollbotnen, truleg i 1906. Gyda er den unge jenta med kvit bluse. På biletet ser vi dei har tatt ut ovnen for å koke rømmegraut under eit søndagsbesøk. Den strame karen til høgre på bilete er vist ein hopsar som var på friarferd.

 

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s